Mâm cơm cúng mùng 1 Tết chuẩn truyền thống gồm những gì?

Mùng 1 Tết Nguyên đán là ngày đầu tiên của năm mới âm lịch, mang ý nghĩa thiêng liêng và quan trọng nhất trong tâm thức người Việt Nam. Việc chuẩn bị mâm cơm cúng mùng 1 Tết là nghi lễ quan trọng, thể hiện lòng biết ơn tổ tiên và mong ước một năm bình an, may mắn. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết về mâm cỗ cúng ngày mùng 1 Tết để đón năm mới một cách trọn vẹn nhất.

Ý nghĩa của việc cúng mùng 1 Tết trong văn hóa người Việt

Cúng cơm mùng 1 Tết mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện triết lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam. Đây là thời khắc thiêng liêng nhất trong năm, khi người con cháu thể hiện lòng biết ơn, kính trọng đối với tổ tiên, những người đã có công sinh thành, dạy dỗ và bảo vệ dòng họ.

Trong quan niệm dân gian, ngày đầu năm mới được xem là thời điểm các vị thần linh, tổ tiên trở về thăm hỏi con cháu và ban phước lành cho gia đình. Vì thế, vào sáng mùng 1, gia chủ dâng mâm cơm, trà rượu và lễ vật lên bàn thờ để mời ông bà, tổ tiên về sum họp cùng con cháu, chứng giám lòng thành. Nghi lễ này còn là lời cầu chúc cho một năm mới bình an, sức khỏe dồi dào, mùa màng bội thu và công việc hanh thông.

Ngoài ra, việc cúng mâm cỗ mùng 1 Tết còn được xem là cách khởi đầu thuận lợi, đặt nền móng cho may mắn suốt cả năm, vì vậy mọi công đoạn từ chuẩn bị món ăn đến bày trí mâm cơm đều được thực hiện cẩn trọng, chu đáo.

Mùng 1 Tết nên cúng chay hay mặn?

Theo quan niệm dân gian và bản sắc văn hóa, ngày mùng 1 Tết, bạn có thể cúng chay hoặc cúng mặn, tùy theo tín ngưỡng, vùng miền và hoàn cảnh gia đình, miễn là tấm lòng thành kính và sự chuẩn bị chu đáo được đặt lên hàng đầu.

Theo truyền thống Phật giáo, ngày mùng 1 Tết được khuyến khích cúng chay để thể hiện lòng từ bi, tránh sát sinh và tích lũy công đức cho năm mới. Cơm cúng chay mùng 1 Tết thường bao gồm các món như cơm trắng, chè đậu xanh, bánh chưng chay, rau củ luộc, đậu phụ chiên, nấm các loại và trái cây tươi. Việc cúng chay không chỉ thể hiện lòng thương sinh mà còn giúp thanh lọc tâm hồn, mang lại sự bình an và may mắn cho gia đình.

Tuy nhiên, trong quan niệm dân gian truyền thống, nhiều gia đình vẫn duy trì việc cúng mặn với mâm cỗ cúng mùng 1 Tết gồm các món thịt, cá, gà… Điều này xuất phát từ quan niệm rằng tổ tiên sinh thời đã quen với các món ăn mặn, do đó việc cúng mặn sẽ giúp tổ tiên cảm thấy gần gũi và hài lòng hơn.

Thực tế, cả hai cách đều có ý nghĩa riêng và được chấp nhận trong văn hóa Việt Nam. Điều quan trọng nhất là lòng thành kính, sự trang trọng trong cách chuẩn bị và thực hiện nghi lễ cúng bái, chứ không nhất thiết phải tuân theo một quy tắc cứng nhắc nào.

=> Tham khảo thêm:

• Cách cúng cơm mùng 2 Tết
• Gợi ý mâm cúng mùng 3 Tết

Mâm cỗ cúng mùng 1 Tết gồm những món gì?

Mâm cỗ cúng ngày mùng 1 Tết có sự khác biệt rõ rệt giữa ba miền Bắc – Trung – Nam, phản ánh đặc trưng văn hóa ẩm thực và tín ngưỡng của từng vùng. Mỗi miền đều có những món ăn truyền thống riêng biệt, mang ý nghĩa tâm linh và biểu trưng cho những điều tốt lành trong năm mới.

Mâm cỗ cúng sáng mùng 1 Tết miền Bắc

Mâm cỗ cúng sáng mùng 1 Tết ở miền Bắc thường được chuẩn bị theo biểu tượng tứ trú, bốn mùa và bốn phương. Vì thế, mâm cúng luôn đầy đủ bốn bát, bốn đĩa. Một số gia đình khá giả hơn có thể chuẩn bị sáu bát, sáu đĩa hoặc tám bát, tám đĩa.

Bốn đĩa trong mâm cúng cơm mùng 1 Tết miền Bắc gồm các món như: thịt gà, thịt heo, giò lụa, chả quế. Đồng thời, kèm theo đó là đĩa xôi gấc đỏ rực với mong muốn năm mới may mắn, thịnh vượng.

Bốn bát sẽ thường gồm các món truyền thống như: Chân giò hầm măng, bóng thả, miếng dong, mọc nấm thả. Chân giò dùng để nấu cúng phải là chân giò có cả nạc và mỡ.

=> Tham khảo các món ăn ngày Tết miền Bắc đặc trưng

Mâm cỗ cúng sáng mùng 1 Tết miền Trung

Mâm cỗ cúng mùng 1 Tết ở miền Trung khá đa dạng, mang đặc trưng riêng biệt với hương vị đậm đà và cách chế biến tinh tế, thể hiện sự khéo léo, tỉ mỉ của người dân miền Trung.

Những món mặn thường xuất hiện trong mâm cỗ cúng ngày mùng 1 Tết ở miền Trung như: Nem lụi, bò kho, thịt heo quay, gà quay, bò nấu thưng, thịt nạc rim, canh khổ qua nhồi thịt,… Đặc biệt, món ăn truyền thống thể hiện văn hóa ẩm thực ngày Tết tại miền Trung chính là dưa món, củ kiệu, thịt heo ngâm nước mắm hoặc ngâm muối.

Ngoài ra, các món trộn như gà trộn rau răm, mít trộn, tai heo trộn,… cũng được nhiều gia đình chuẩn bị trong mâm cúng để làm món khai vị. Món tráng miệng trong mâm cúng thường là bánh ngũ sắc, bánh bột nếp, bánh ít lá gai, bánh đậu xanh,… Tất cả những món ăn này tạo nên sự độc đáo trong mâm cúng mùng 1 Tết ở miền Trung.

=> Khám phá thêm các món ăn ngày Tết miền Trung

Mâm cỗ cúng sáng mùng 1 Tết miền Nam

Người Nam bộ thường chuẩn bị mâm cúng giản dị nhưng không kém phần phong phú. Mâm cỗ được chuẩn bị chu đáo với những món ăn quen thuộc như chả giò chiên, lạp xưởng, gỏi gà, thịt kho trứng, canh khổ qua nhồi thịt, kiệu ngâm.

Trong mâm cúng mùng 1 ở Tết miền Nam còn thường có các món bánh như: bánh tét nhân dừa, bánh tét chuối, bánh chuối, bánh ngũ sắc. Mâm cúng được bày biện đủ đầy, thể hiện mong cầu về một năm mới tốt đẹp, thịnh vượng.

=> Đừng bỏ qua các món ngon ngày Tết miền Nam

Mâm cỗ cúng mùng 1 Tết nấu chay

Đối với những gia đình theo đạo Phật hoặc có thói quen ăn chay đầu năm, mâm cỗ cúng mùng 1 Tết nấu chay được chuẩn bị đa dạng không kém gì mâm cúng mặn. Những món chay thường thấy trong mâm cỗ đầu năm là:

• Cơm trắng dẻo thơm – Được nấu bằng gạo ngon nhất, tượng trưng cho sự trong sạch và thuần khiết của tâm hồn.
• Đậu hũ chiên giòn – Cắt miếng vừa ăn, chiên vàng ươm, tượng trưng cho sự thịnh vượng về tài chính và may mắn trong công việc.
• Nấm đông cô xào rau củ – Món ăn bổ dưỡng với nấm đông cô thơm ngon, cùng các loại rau củ tươi ngon, tượng trưng cho sự phát triển bền vững.
• Bánh chưng chay – Được gói với đậu xanh, nấm và các gia vị chay, vẫn giữ nguyên ý nghĩa truyền thống của bánh chưng.
• Rau củ luộc – Các loại rau như cải ngọt, mồng tơi, rau muống, củ như khoai lang, củ cải trắng… được luộc chín, giữ nguyên màu sắc tự nhiên.
• Chè đậu xanh hoặc chè khoai môn – Món tráng miệng ngọt thanh, tượng trưng cho cuộc sống ngọt ngào và bình an.

Cách bày mâm cúng mùng 1 Tết đúng phong tục

Để mâm cơm cúng mùng 1 Tết trở nên trang nghiêm và thể hiện trọn vẹn tấm lòng hiếu kính, gia chủ cần chú ý không chỉ đến món ăn mà còn cả cách bày trí, vị trí và hướng đặt mâm cúng.

Vị trí đặt mâm

Mâm cúng mùng 1 Tết thường được đặt trên bàn thờ gia tiên, nơi trang trọng nhất trong ngôi nhà. Trước khi bày mâm, gia chủ nên lau dọn bàn thờ sạch sẽ, thay nước, thay hoa và chỉnh chu bát hương. Nếu nhà có bàn thờ Phật thì cần phân biệt rõ: mâm cúng Phật (chủ yếu là đồ chay) và mâm cúng gia tiên (có thể bày mặn hoặc chay tùy quan niệm). Ngoài ra, một số gia đình còn chuẩn bị thêm bàn nhỏ đặt phía trước để bày lễ vật nếu bàn thờ chính không đủ rộng.

Hướng đặt bàn thờ

Theo phong tục, bàn thờ và mâm cúng nên quay về hướng hợp với mệnh của gia chủ hoặc hướng truyền thống của ngôi nhà. Thông thường, hướng tốt thường là Đông, Đông Nam hoặc chính Nam, vì đây được coi là các hướng cát lành, mang lại sinh khí và may mắn. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm khi bày lễ, bởi lòng kính trọng mới chính là yếu tố then chốt trong nghi lễ cúng Tết.

=> Có thể bạn quan tâm: Cách trang trí bàn thờ ngày Tết  phong thủy, đón xuân an lành

Giờ cúng mùng 1 Tết đẹp theo văn hóa truyền thống

Theo quan niệm dân gian, chọn giờ đẹp để cúng mùng 1 Tết sẽ giúp gia đình đón nhận nhiều may mắn, tài lộc và bình an trong năm mới. Thông thường, lễ cúng mùng 1 được tiến hành vào sáng sớm hoặc trước giờ Ngọ (11h – 13h) để thể hiện sự tôn kính với tổ tiên và cầu mong khởi đầu suôn sẻ. Một số gia đình còn chọn khung giờ hoàng đạo trong ngày, dựa trên tuổi của gia chủ để tăng thêm sự hanh thông.

Những điều kiêng kỵ khi cúng mùng 1 Tết

Trong nghi lễ cúng mùng 1 Tết, có một số điều kiêng kỵ mà gia chủ nên lưu ý để tránh phạm phong tục và giữ trọn ý nghĩa thiêng liêng của ngày đầu năm:

• Không dùng đồ cúng chưa vệ sinh sạch sẽ: Lễ vật phải được chuẩn bị sạch sẽ, tươm tất, tránh để ôi thiu hoặc dập nát.
• Tránh cúng bằng rượu bia quá nhiều: Dù có thể dâng rượu, nhưng không nên quá lạm dụng vì bị xem là thiếu trang trọng.
• Không đặt mâm cúng lộn xộn: Mọi thứ nên được sắp xếp cân đối, hài hòa, thể hiện sự chu đáo.
• Tránh ăn lễ vật trước khi cúng: Theo truyền thống, mâm cỗ cần được dâng lên bàn thờ và hoàn tất lễ cúng mới được hạ lộc.
• Không cúng qua loa, vội vã: Điều quan trọng nhất trong ngày Tết chính là sự thành tâm, do đó gia chủ cần giữ tâm trạng thanh tịnh, trang nghiêm khi làm lễ.
• Kiêng kỵ về người thực hiện: Người có tang (trong vòng 100 ngày) không nên tham gia cúng lễ. Phụ nữ có kinh nguyệt cũng nên tránh trực tiếp chuẩn bị mâm cúng theo quan niệm truyền thống.

Văn khấn cơm cúng mùng 1 Tết

Lời khấn vái trong ngày mùng 1 Tết là phần quan trọng không thể thiếu, thể hiện lòng thành kính và những ước nguyện của gia đình dành cho năm mới. Văn khấn cần được đọc bằng giọng điệu trang trọng, chân thành và đầy cảm xúc.

Gợi ý lời văn khấn:

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy Ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
Con kính lạy chư vị Thần linh cai quản trong khu vực này.
Con kính lạy Tổ tiên, ông bà, cha mẹ nội ngoại.

Hôm nay là ngày mùng Một tháng Giêng năm Bính Ngọ (2026).
Tín chủ con là: [Họ tên gia chủ]
Ngụ tại: [Địa chỉ]

Chúng con thành tâm sắm sửa hương hoa, lễ vật, cơm canh, kính dâng trước án, dốc lòng bái thỉnh. Nguyện cầu chư vị Tôn thần, Gia tiên nội ngoại thương xót chứng giám.

Phù hộ cho toàn gia chúng con:

• Đầu năm chí giữa, nửa năm đến cuối, được chữ bình an.
• Bốn mùa không hạn ách tai ương.
• Làm ăn hanh thông, tài lộc dồi dào.
• Con cháu hiếu thảo, học hành tấn tới
• Gia đình hòa thuận, hạnh phúc bền lâu.

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được chứng giám và phù hộ độ trì.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Sau khi đọc xong lời khấn, cả gia đình cùng thực hiện ba lạy, thể hiện lòng kính trọng cao nhất đối với tổ tiên.

Chuẩn bị mâm cơm cúng mùng 1 Tết dâng lên tổ tiên, thần linh là biểu tượng của lòng hiếu kính, tri ân và mong cầu một năm mới an khang, thịnh vượng. Dù ở miền Bắc, Trung hay Nam, mâm cỗ đều mang nét đặc trưng riêng nhưng quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm. Hãy chỉnh chu trong việc cúng kiếng để nghi lễ được trọn vẹn, ý nghĩa và đón nhận một năm mới tràn đầy may mắn.

Nguyễn Thanh Hiền

Nguyễn Thanh Hiền là người đứng sau định hướng nội dung và chiến lược quà tặng của Muaquatet.vn, với hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực quà Tết doanh nghiệp, đồ uống nhập khẩu và giải pháp quà biếu cao cấp cho khách hàng B2B. Chị trực tiếp tham gia tư vấn, tuyển chọn sản phẩm và xây dựng tiêu chuẩn nội dung nhằm giúp công ty chọn quà tặng tinh tế.