Tết miền Bắc gợi nhớ không khí se lạnh đầu xuân, sắc đào thắm khoe sắc và hương vị truyền thống từ bánh chưng, dưa hành đến mâm cỗ đầy đủ lễ nghi. Với sự chỉn chu trong phong tục, trang hoàng và lễ cúng, Tết ở miền Bắc thể hiện rõ nét văn hóa lâu đời của người Việt. Bài viết sẽ đưa bạn khám phá những nét đặc trưng làm nên bản sắc Tết miền Bắc, từ không gian gia đình đến phong tục đón năm mới trang nghiêm và ấm cúng.
1. Phong tục đặc trưng ngày Tết miền Bắc
Tết miền Bắc lưu giữ nhiều phong tục truyền thống được gìn giữ qua bao thế hệ, thể hiện sự trân trọng đối với tổ tiên và khởi đầu năm mới an lành. Từ tục dựng cây nêu, cúng ông Công ông Táo đến lễ chúc Tết đầu năm, mỗi nghi lễ đều mang ý nghĩa sâu sắc trong đời sống tinh thần người Việt.
1.1. Tiễn ông Công ông Táo về trời
Với người miền Bắc, lễ cúng ông Công ông Táo là một nghi thức quan trọng, thường được chuẩn bị khá sớm. Theo quan niệm dân gian, sau 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp, các Táo quân đã lên chầu trời để báo cáo việc bếp núc dưới trần gian trong suốt một năm, nên lễ cúng thường được tiến hành trước thời điểm này. Nhiều gia đình chọn làm lễ từ ngày 20 tháng Chạp và muộn nhất là trước trưa ngày 23, để tiễn các Táo một cách trang trọng, đủ đầy.
Cá có thể là cá chép giấy (được hóa sau lễ), hoặc cá chép sống để phóng sinh sau khi cúng. Tùy theo truyền thống của từng nhà, mâm lễ có thể chuẩn bị 1 hoặc 3 con cá chép vàng, kèm theo áo mũ dành cho các Táo, tượng trưng cho phương tiện đưa các Táo về trời.
1.2. Gói bánh chưng – đặc trưng Tết miền Bắc
Bánh chưng là biểu tượng không thể thiếu trong mâm cỗ ngày Tết của người miền Bắc mang đậm hồn dân tộc, gói trọn tinh thần đất trời và lòng biết ơn tổ tiên. Thường từ khoảng 27 tháng Chạp, bếp lửa bắt đầu đỏ lửa suốt đêm, những bàn tay thoăn thoắt gói từng chiếc bánh vuông vức, chất đầy ý nghĩa.
Gói bánh chưng là dịp để cả gia đình quây quần bên nhau, cùng chuẩn bị cho năm mới với tất cả sự háo hức và ấm áp. Đó cũng là lý do vì sao, dù xã hội có thay đổi, phong tục này vẫn được gìn giữ như một phần thiêng liêng trong đời sống văn hóa Tết của người miền Bắc.
1.3. Dựng cây nêu ngày Tết và dọn dẹp nhà cửa
Cây nêu thường được dựng lên vào ngày 23 tháng Chạp, đúng vào dịp ông Công ông Táo về chầu trời. Trong quan niệm dân gian, đây là thời điểm các vị thần trông coi nhà cửa tạm rời khỏi dương gian, nên cây nêu được dựng lên như một biểu tượng bảo vệ, nhằm xua đuổi tà ma, trấn giữ nhà cửa và mang lại bình an cho cả gia đình.
Thân cây nêu thường làm từ tre dài, được trang trí bằng những vật phẩm như lá bùa, chuông khánh, túi vôi, dây pháo giả,… Ngày nay, phong tục này vẫn được tái hiện trong nhiều lễ hội và không gian văn hóa truyền thống như nghi lễ dựng cây nêu của người Kinh tại Làng Văn hóa các Dân tộc Việt Nam, nhằm gìn giữ và tôn vinh một nét đẹp văn hóa đặc sắc của Tết miền Bắc.
1.4. Chưng đào, quất
Nếu như Tết miền Nam rực rỡ với sắc mai vàng, thì hình ảnh Tết miền Bắc lại mang một vẻ đẹp riêng biệt, dịu dàng mà thanh tao với những cành đào hồng thắm. Ngay từ đầu tháng Chạp, khắp các con phố, chợ hoa và góc làng quê đã bắt đầu nhuộm hồng bởi sắc đào khoe lộc non mơn mởn. Người dân thường tranh thủ chọn cho mình một cành hoặc gốc đào thật đẹp để chưng trong nhà, như một lời mời gọi mùa xuân gõ cửa.
Không chỉ hợp với khí hậu se lạnh của miền Bắc, hoa đào còn mang ý nghĩa tượng trưng cho sự sinh sôi, phát lộc và may mắn. Bởi thế mà “chơi đào” từ lâu đã trở thành một nét văn hóa đẹp mỗi dịp Tết đến, xuân về.
Bên cạnh hoa đào, cây quất cũng là hình ảnh không thể thiếu trong mỗi gia đình miền Bắc dịp đầu năm. Những chậu quất sai quả, lá xanh mướt, quả vàng óng tượng trưng cho sự sung túc, tròn đầy và hanh thông. Theo quan niệm dân gian, càng nhiều lộc – càng nhiều trái – thì năm mới càng hứa hẹn tài lộc dồi dào và vượng khí cho gia chủ.
1.5. Bày mâm ngũ quả Tết
Mỗi dịp Tết đến Xuân về, mâm ngũ quả là hình ảnh quen thuộc và thiêng liêng trên bàn thờ của mọi gia đình miền Bắc. Đây là cách thể hiện lòng thành kính với tổ tiên và là lời cầu chúc cho một năm mới bình an, sung túc và đủ đầy.
Nếu người miền Nam chuộng mâm ngũ quả với cầu – dừa – đủ – xoài, mang ý nghĩa “cầu vừa đủ xài”, thì ở miền Bắc, mâm ngũ quả lại được bày biện theo nguyên lý ngũ hành với năm loại quả có năm màu sắc khác nhau – tượng trưng cho Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ.
Trong đó, chuối xanh và bưởi (hoặc phật thủ) là hai loại quả gần như không thể thiếu. Nải chuối xanh với dáng xòe như bàn tay nâng đỡ, tượng trưng cho hành Mộc, hàm ý che chở, sinh sôi và viên mãn. Trong khi đó, quả bưởi căng tròn hay phật thủ vàng rực lại tượng trưng cho hành Thổ, mang theo lời chúc phúc lộc tràn đầy, tài lộc dồi dào trong năm mới.
=> Xem chi tiết:
- Cách trang trí bàn thờ ngày Tết phong thủy, đón xuân an lành
- Top 10 mẫu cắm hoa ngày Tết bàn thờ đẹp, ý nghĩa, đơn giản
1.6. Tục xông đất ngày Tết
Ngay trong khoảnh khắc đầu tiên của năm mới, người đầu tiên bước chân vào nhà được gọi là người xông đất. Họ đến với mong muốn mang theo may mắn, bình an và tài lộc cho cả gia đình trong suốt một năm dài. Thường thì gia chủ sẽ chọn người hợp tuổi, hợp mệnh để nhờ xông đất, với hy vọng mọi sự hanh thông, thuận lợi.
Cũng vì vậy mà ở miền Bắc, nhiều người thường kiêng đi chúc Tết vào sáng mùng 1. Họ sợ mình vô tình trở thành người xông đất không hợp với chủ nhà, lỡ mang đến điều gì không may thì lại áy náy cả năm.
1.7. Chúc Tết và lì xì
Lì xì là một nét đẹp truyền thống trong dịp Tết của người Việt, không chỉ riêng miền Bắc mà khắp cả nước đều có. Mỗi khi Xuân đến, mọi người dành cho nhau những lời chúc tốt lành cùng những phong bao lì xì đỏ rực rỡ. Con cháu chúc ông bà sống lâu, khỏe mạnh, còn người lớn thì mừng tuổi cho các em nhỏ, mong năm mới an khang, thịnh vượng và nhiều may mắn.
=> Tìm hiểu chi tiết về phong tục lì xì ngày Tết
1.8. Hái lộc đầu năm
Hái lộc đầu xuân là một nét văn hóa đẹp của người Việt, đặc biệt được gìn giữ ở miền Bắc trong khoảnh khắc giao thoa giữa năm cũ và năm mới. Mọi người thường đi hái lộc với mong muốn mang về may mắn, bình an cho gia đình, thể hiện tinh thần “Tống cựu, nghinh tân” – tiễn điều xui xẻo, đón điều tốt lành.
Theo quan niệm dân gian, nếu thành tâm xin một nhành lộc nhỏ ở đền, chùa hay miếu, sẽ được Thần Phật phù hộ, ban phát tài lộc và bình an suốt cả năm. Cành lộc mang về nhà tượng trưng cho cho sự may mắn, sinh sôi, nảy nở, mở đầu một năm mới đầy hy vọng.
=> Đừng bỏ qua: Tết cần chuẩn bị những gì?
1.9. Đi lễ chùa đầu xuân
Ngay từ những ngày đầu năm mới, nhiều gia đình miền Bắc đã rủ nhau lên chùa lễ Phật, dâng hương cầu mong một năm bình an, mạnh khỏe, công việc hanh thông, gia đạo yên ấm. Trước khi bước vào guồng quay cuộc sống, họ muốn được tĩnh tâm, gửi gắm những lời khấn nguyện chân thành nơi cửa Phật. Mỗi người đi lễ với một mong cầu riêng – người cầu tài, người cầu lộc, người cầu duyên, sức khỏe hay con cái.
1.10. Lễ hội đầu xuân miền Bắc
Bên cạnh là dịp để mọi người đoàn viên, sum vầy, hình ảnh Tết miền Bắc còn rộn ràng với các lễ hội truyền thống đậm đà bản sắc dân tộc. Ở đây, người dân có thể đi lễ cầu an, thưởng ngoạn cảnh sắc xuân và sống trọn vẹn trong không khí linh thiêng, náo nức của đất trời đầu năm. Mỗi lễ hội là một bức tranh sống động kết hợp giữa yếu tố văn hoá, tâm linh và tín ngưỡng dân gian, tạo nên một nét đẹp không thể thiếu trong đời sống tinh thần người Việt.
Những lễ hội mùa xuân nổi tiếng ở miền Bắc thường diễn ra như:
- Lễ hội chùa Hương (Hà Nội)
- Lễ hội Yên Tử (Quảng Ninh)
- Lễ hội Khai ấn đền Trần (Nam Định)
- Hội Lim (Bắc Ninh)
- Lễ hội Đền Hùng (Phú Thọ)
- Lễ hội gò Đống Đa (Hà Nội)
- Lễ hội chùa Bái Đính (Ninh Bình)
- Lễ hội Bà Chúa Kho (Bắc Ninh)
=> Tìm hiểu nguồn gốc Tết là gì và các phong tục:
- Khám phá những phong tục ngày Tết cổ truyền của Việt Nam
- 15 hoạt động ngày Tết đầy ý nghĩa, đậm bản sắc Việt
2. Các trò chơi dân gian ngày Tết miền Bắc
Trong không khí rộn ràng của các lễ hội đầu xuân miền Bắc, nhiều trò chơi dân gian truyền thống được tổ chức, mang đậm nét văn hoá cổ truyền và tạo nên không gian vui tươi, gắn kết cộng đồng:
- Tung còn: Trò chơi ném còn qua vòng tròn cao, thường xuất hiện trong các lễ hội vùng núi, mang ý nghĩa cầu may mắn, sinh sôi nảy nở.
- Kéo co: Trò chơi thể hiện sức mạnh tập thể và tinh thần đoàn kết, thường có đông người tham gia cổ vũ.
- Chọi trâu: Một trò chơi đậm chất dân gian, gắn với văn hóa nông nghiệp, thể hiện sức mạnh và tinh thần thượng võ.
- Cờ người: Một loại hình cờ tướng sống động, người đóng vai quân cờ, vừa trí tuệ vừa mang tính trình diễn.
- Đấu vật: Trò chơi thể hiện tinh thần thể thao và sức khoẻ, phổ biến trong các lễ hội lớn như đền Trần hay gò Đống Đa.
- Múa rồng, múa lân: Vừa là trò diễn xướng, vừa là phần không thể thiếu trong phần hội, mang ý nghĩa xua đuổi tà khí, cầu năm mới cát tường.
- Đu quay: Trò chơi dân gian vui nhộn thường dành cho thanh niên trai gái, tượng trưng cho sự giao duyên, kết đôi.
- Nấu cơm thi: Một trò chơi đòi hỏi sự khéo léo, kỹ năng sinh hoạt cộng đồng, tái hiện đời sống dân gian xưa.
- Thi đấu võ cổ truyền: Màn biểu diễn võ thuật trong các lễ hội như Yên Tử, nhằm tôn vinh tinh thần thượng võ và truyền thống dân tộc.
=> Tham khảo thêm:
- Tổng hợp các phong tục đặc trưng ngày Tết miền Nam
- Những nét đặc trưng trong phong tục Tết miền Trung
3. Những món ăn ngày Tết miền Bắc
Mâm cỗ ngày Tết miền Bắc là sự kết hợp tinh tế giữa màu sắc, hương vị và ý nghĩa truyền thống. Những món ăn vừa độc đáo, ngon miệng vừa thể hiện được mong ước về một năm mới an khang, thịnh vượng của người dân nơi đây:
- Bánh chưng: Món ăn truyền thống không thể thiếu, tượng trưng cho đất, sự biết ơn trời đất và cầu chúc một năm sung túc, đủ đầy.
- Xôi gấc: Món xôi đỏ rực mang ý nghĩa may mắn, hạnh phúc, thường có mặt trong các mâm cúng đầu năm.
- Thịt heo nấu đông: Món ăn mùa đông xuân đặc trưng, mát lạnh, béo nhẹ, thể hiện sự tiết chế và thanh đạm trong ngày Tết.
- Canh măng móng giò/lưỡi lợn: Canh truyền thống với hương vị đậm đà, kết hợp giữa vị giòn của măng và béo ngậy của thịt, biểu trưng cho sự trân trọng thiên nhiên.
- Gà trống thiến luộc: Món dâng cúng thiêng liêng với sắc vàng óng đẹp mắt, tượng trưng cho khởi đầu tốt lành và thịnh vượng.
- Canh miến nấu măng: Món canh thanh mát, đầy đủ vị, thể hiện sự trọn vẹn và hòa thuận trong gia đình dịp Tết.
- Canh bóng thập cẩm: Món canh bổ dưỡng từ da heo và rau củ, vừa ngon vừa tốt cho sức khỏe trong mùa lạnh.
- Rau nộm: Món khai vị thanh nhẹ, chua ngọt giúp cân bằng bữa ăn nhiều đạm và chất béo.
- Chè kho đỗ xanh: Món tráng miệng truyền thống Hà Nội, tượng trưng cho sự sung túc, may mắn suốt cả năm.
- Nem rán: Món ăn đặc trưng ngày Tết, giòn rụm và đậm đà, gắn với hình ảnh gia đình quây quần chuẩn bị mâm cỗ.
- Giò lụa: Món ăn quen thuộc, mềm thơm, dễ ăn, thể hiện mong ước một năm mới đầy đủ, vẹn toàn.
- Rượu vang: Nhiều gia đình miền Bắc thường uống rượu vang vì nó mang biểu tượng cho sự chúc mừng hân hoan và đoàn viên. Những ly vang đỏ thắm như góp phần kết nối mọi người, cùng nâng ly chia sẻ những niềm vui, lời chúc may mắn, thịnh vượng.
=> Xem thêm:
- Tổng hợp 30+ món ăn ngày Tết cổ truyền không thể thiếu
- 15+ món ăn ngày Tết miền Nam thơm ngon, đặc sắc nhất
- 20+ món ăn ngày Tết miền Trung không thể thiếu dịp xuân về
4. Những điều kiêng kỵ ngày Tết miền Bắc
Người miền Bắc rất coi trọng các tục lệ và điều kiêng kỵ trong ngày Tết, với mong muốn năm mới bình an, tài lộc và suôn sẻ. Dưới đây là những điều thường được kiêng cữ trong những ngày đầu năm:
- Kiêng quét nhà: Tránh quét nhà trong 3 ngày Tết để không “quét đi” tài lộc, may mắn.
- Kiêng treo tranh xui xẻo: Không treo tranh mang ý nghĩa tiêu cực như đánh ghen, kiện tụng; thay vào đó chọn tranh lợn, gà, bé trai… để mang lại cát lành.
- Kiêng cho lửa, xin lửa: Lửa tượng trưng cho may mắn, nên việc cho – xin lửa đầu năm bị xem là “cho đi” vận đỏ, dễ gặp điều không may.
- Kiêng đến nhà người khác mùng 1 Tết: Cần tránh xông đất nếu không hợp tuổi, có tang, hoặc đang gặp vận xui, để không ảnh hưởng đến vận khí của gia chủ.
- Kiêng làm vỡ bát đĩa, cãi nhau: Tránh vỡ đồ, cãi vã, hay nói từ xui như “chết”, “bệnh”… để không mang không khí tiêu cực vào năm mới.
- Rắc vôi bột ở 4 góc vườn: Một tập tục trừ tà quen thuộc ở nông thôn, với niềm tin vôi bột giúp xua đuổi ma quỷ, giữ bình an đầu năm.
- Kiêng người “nặng vía” xông nhà: Những ai có vía nặng, không hợp tuổi hoặc đang chịu tang không nên xông nhà để tránh mang điều xui rủi đến cho gia chủ.
5. Giải đáp các câu hỏi thường gặp
5.1. Tết miền Bắc kéo dài bao lâu?
Tết miền Bắc thường kéo dài từ ngày 23 tháng Chạp đến hết mùng 7 tháng Giêng, tức khoảng 7–8 ngày cuối năm cũ và 7 ngày đầu năm mới. Đây là khoảng thời gian người dân miền Bắc tất bật chuẩn bị, sum họp gia đình, cúng bái tổ tiên và tham gia nhiều hoạt động lễ hội truyền thống.
5.2. Sự khác nhau giữa bánh chưng miền Bắc và bánh tét miền Nam là gì?
Bánh chưng có hình vuông tượng trưng cho đất, thường thấy trong mâm cỗ Tết của người miền Bắc. Trong khi đó, bánh tét có hình trụ dài tượng trưng cho mẹ bọc lấy con, phổ biến ở miền Nam. Về nhân bánh, bánh chưng thường được làm từ thịt mỡ, đậu xanh và tiêu, còn bánh tét miền Nam ngoài nhân mặn truyền thống còn có thể có nhân ngọt như chuối hay đậu xanh nấu với đường, tạo nên sự đa dạng trong hương vị.
5.3. Tại sao miền Bắc chuộng mâm cỗ mặn ngày Tết?
Người miền Bắc coi trọng lễ nghi và truyền thống, nên mâm cỗ ngày Tết thường là cỗ mặn (thịt, cá, xôi, canh…) để dâng cúng tổ tiên. Quan niệm “mặn trước ngọt sau” cũng thể hiện mong muốn no đủ, sung túc, rồi sau đó mới đến phần “hưởng thụ” như mứt Tết, chè ngọt.
5.4. Ngày xông đất có quan trọng không? Ai nên xông đất đầu năm?
Rất quan trọng. Người xông đất (xông nhà) sẽ ảnh hưởng đến vận khí cả năm của gia đình. Người xông đất nên là người vui vẻ, khỏe mạnh, thành công, hợp tuổi với gia chủ và không đang có tang hoặc gặp chuyện không may trong năm cũ.
5.5. Lễ hội nào đặc trưng nhất dịp Tết ở miền Bắc?
Lễ hội chùa Hương là một trong những lễ hội đặc trưng nhất dịp Tết ở miền Bắc, Việt Nam. Lễ hội này diễn ra ở khu vực Hương Sơn, thuộc huyện Mỹ Đức, Hà Nội và thu hút hàng triệu du khách mỗi năm.
6. Một số hình ảnh Tết miền Bắc
Dưới đây là những hình ảnh sống động tái hiện không khí Tết miền Bắc với sắc đào hồng thắm, mâm cỗ truyền thống và các nghi lễ đặc trưng. Mỗi khoảnh khắc đều chứa đựng nét đẹp văn hóa ngàn đời của người dân đất Bắc trong dịp xuân về.
Tết miền Bắc là thời khắc sum vầy của gia đình, gìn giữ những giá trị truyền thống thiêng liêng của dân tộc. Từ phong tục đón Tết trang nghiêm đến hương vị ẩm thực đặc trưng và không gian xuân rộn ràng sắc đào, tất cả tạo nên bản sắc văn hóa đậm đà, lắng sâu trong ký ức mỗi người con đất Bắc. Để Tết thêm trọn vẹn, bạn có thể tham khảo những món hộp quà Tết tinh tế và trang trọng tại Mua Quà Tết để tri ân, biếu tặng cho người thân, bạn bè dịp lễ này.
=> Có thể bạn quan tâm:
- Tết 2026 vào ngày nào? Xem lịch chi tiết và chuẩn bị đón xuân
- [Giải đáp] 2026 là năm con gì? Mệnh gì? Hợp tuổi nào?
- Còn bao nhiêu ngày nữa đến Tết 2026?
Nguyễn Thanh Hiền là người đứng sau định hướng nội dung và chiến lược quà tặng của Muaquatet.vn, với hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực quà Tết doanh nghiệp, đồ uống nhập khẩu và giải pháp quà biếu cao cấp cho khách hàng B2B. Chị trực tiếp tham gia tư vấn, tuyển chọn sản phẩm và xây dựng tiêu chuẩn nội dung nhằm giúp công ty chọn quà tặng tinh tế.
